LAYER 2 VE LIGHTNING NETWORK NEDİR?
Bitcoin ile transfer işlemi yapıldığında bazen sürecin çok uzadığı ve dakikalara hatta
ender de olsa saatlere yayıldığı görülebilmektedir. Akıllısözleşme kavramının yaratıcısı olan Ethereum’da ise yoğun dönemlerde bu süre uzadığı gibi gas ücretleri (işlem ücretleri) ciddi oranda yükselebiliyor. Özellikle 2021 boğasında NFT çılgınlığının doruğa çıktığı günlerde ortalama ETH gas ücreti 300 dolar seviyelerine kadar yükselmişti. Bu tip astronomik gas ücretleri kripto paraların geleneksel finansa karşı olan işlevsellik avantajlarını gölgelediği gibi herkese açık, ucuz ve hızlı bir finansal altyapı sunması beklenen blockchain teknolojisini kendine özgün hedeflerinden uzaklaştırıyordu.
Ölçeklenebilirlik sorunu olarak adlandırılan bu açmaz, blokzincir dünyasının gündemine
yerleşti ve bir nesil geliştiricinin enerjisini tek bir hedefe yöneltti. Bu sorunu çözmek için ana zincirin üzerine, onun güvenliğini kullanan ama işlemleri çok daha hızlı ve ucuz gerçekleştiren ikinci bir katman inşa edildi. Adı Layer 2'ydi.
Layer 1 ve Layer 2 Nedir?
Layer 1 (Katman 1), Blokzinciri ağlarının temel, birincil altyapısı ve protokolü olarak tanımlanabilir. Bu ağlar, başka bir ağa bağımlı olmadan kendi üzerinde işlemleri işler, doğrular ve güvenliği sağlar. Layer 1 ağları, aynı zamanda merkeziyetsiz yapıları sayesinde
yüksek güvenlik sunan "ana zincir" veya "baz seviye" olarak da bilinirler.
Layer 1, ana blokzincirin kendisini iyileştirmeye odaklanır. Bunun iki yolu vardır. Birincisi konsensüs protokolü değişiklikleridir. Konsensüs protokolü, binlerce bağımsız bilgisayarın merkezi bir otorite olmaksızın hangi işlemlerin geçerli olduğu konusunda uzlaşmasını sağlayan kurallar bütünüdür. Bu kuralların değiştirilmesi ağın işlem hızını, güvenlik yapısını ve enerji tüketimini doğrudan etkiler. Ethereum'un enerji yoğun Proof-of-Work sisteminden daha verimli Proof-of-Stake sistemine geçişi bunun en çarpıcı örneğidir. Bitcoin saniyede yalnızca 7, Ethereum ise 15-20 işlem yapabilirken yeni nesil protokoller bu sınırı kırmayı hedefler. İkincisi sharding'dir. Sharding, ağdaki işlemleri küçük veri kümelerine bölerek paralel işleme imkânı sağlar. Layer 1'in en büyük avantajı, mevcut yapının üzerine ek bir katman gerektirmemesidir.
Layer 2, ise ana zincirin üzerine kurulan ikinci bir katmandır. İki önemli çözüm sunar.
State kanalları (durum kanalları), iki tarafın işlemlerini zincir dışında gerçekleştirmesine ve yalnızca nihai sonucu blokzincire yazmasına olanak tanır; Bitcoin'in Lightning Network'ü
bunun en bilinen örneğidir. İç içe geçmiş blokzincirler ise ana zincirin kuralları belirlediği, alt zincirlerin işlemleri yürütüp sonucu ana zincire gönderdiği bir ebeveyn-çocuk yapısı
kurar. Layer 2'nin avantajı, madenci onayı beklemeden anlık ve düşük maliyetli işlem yapabilmesidir.
Layer1 ve Layer 2’nin temel farklılıklarını gündelik bir örnekle daha basit bir şekilde açıklayabiliriz. Layer 2 ağlarını şehirler arası otobanlarda artan trafiği çözmek için yapılan ek paralel yollar gibi düşünebilirsiniz. Ana otoban, yani Layer 1, çok önemli olmakla birlikte zaman zaman sistematik bir tıkanma yaşamakta ve tek başına yeterli olamamaktadır.
Layer 2 ağlar ise bu otobanın yükünü azaltmak için yapılan ek yollar gibi çalışır. Araçlar, yani işlemler, önce bu yan yollardan gider ve daha sonra ihtiyaç halinde ana yola döner.
Peki bu "ek yol" nasıl çalışıyor?
Layer 2 sistemleri, işlemlerin çoğunu Layer 1 dışında gerçekleştirir ve sadece özet bilgileri veya doğrulama için gereken kanıtları ana zincire gönderir. Bu sayede Layer 1 üzerindeki işlem yoğunluğu azalır, ağ tıkanıklığı önlenir ve kullanıcılar için daha düşük ücretli ve daha hızlı işlem deneyimi sağlanır.
Bitcoin İçin Layer 2: Lightning Network
Lightning Network, Bitcoin blokzinciri üzerine kurulu, kullanıcılar arasındaki işlemleri doğrudan ve anında gerçekleştiren ikinci katman bir ağdır. Kendine ait düğümleri ve yazılım altyapısı bulunmakla birlikte güvenlik ve nihai uzlaşı için Bitcoin'in ana zincirine dayanır.
Sistemi şöyle özetleyebiliriz: Bir arkadaşınızla sık sık küçük ödemeler yapıyorsunuz. Ana
zincirde her ödemeyi kaydetmek hem yavaş hem de pahalıdır. Lightning Network bunun yerine ikiniz arasında bir "sekme" açar. Tüm küçük ödemeleri bu sekme üzerinde takip edersiniz ve sekmeyi kapatmak istediğinizde yalnızca nihai bakiye Bitcoin blokzincirine işlenir.
Bitcoin saniyede yalnızca 7 işlem yapabilirken Lightning Network bu işlemleri milisaniyeler içinde ve neredeyse sıfır maliyetle gerçekleştirir. Teknoloji henüz olgunlaşma aşamasında olsa da kahve ödemesi ya da mikro ödeme gibi günlük kullanım senaryolarında Bitcoin'i pratikte kullanılabilir kılıyor.
Ethereum İçin Layer 2: Öne Çıkan Teknolojiler ve Projeler
Ethereum ekosistemindeki Layer 2 çözümlerinden bahsederken önemli bir ayrımın altını çizmek gerekir. Ethereum, akıllı sözleşme altyapısına sahip bir blokzincir olduğundan üzerine inşa edilen Layer 2 projeleri yalnızca ödeme transferleriyle sınırlı kalmaz. DeFi
protokolleri, NFT işlemleri ve merkeziyetsiz uygulamalar gibi hesaplama yoğun senaryolar da bu katmanda sorunsuzca çalışabilir. Bu açıdan Ethereum'un Layer 2 ekosistemi, Lightning Network'ün sunduğu saf ödeme altyapısından çok daha geniş bir kullanım
alanını kapsar.
Optimistic Rollup teknolojisi, binlerce işlemi zincir dışında bir araya toplayıp sıkıştırarak
tek bir paket halinde Ethereum'a gönderir. Sistem her işlemi doğru kabul eder ve yalnızca birisi itiraz ederse Ethereum devreye girerek denetler. Bu yaklaşım işlem hızını dramatik biçimde artırırken Ethereum'un güvenlik altyapısından ödün vermez. Arbitrum (ARB),
Optimism (OP) ve Base bu teknolojinin en bilinen uygulamaları arasındadır.
Ethereum için ön plana çıkan diğer yaygın Layer 2 teknolojisi ise ZK Rollup. Bu teknolojisi işlemlerin doğruluğunu matematiksel kanıtlarla (sıfır bilgi ispatlarıyla) anlık olarak doğrular. Sıfır bilgi ispatı, bir kişinin karşı tarafa belirli bir bilgiyi öğretmeden o bilgiye sahip olduğunu kanıtlamasına yarayan matematiksel bir yöntemdir. İtiraz için herhangi bir bekleme süresi yoktur.
Günlük hayattan örnek verelim: Yaşınızı ispat etmeniz gerekiyor ama kimliğinizdeki doğum
tarihinizi karşı tarafa göstermek istemiyorsunuz. Sıfır bilgi ispatıyla sisteme yalnızca "bu kişi 18 yaşından büyüktür: doğru" cevabını üretirsiniz ve böylece doğum tarihinizi, adınızı, kimlik numaranızı kimse görmez.
Doğrulama anında gerçekleşir. zkSync ve Polygon bu teknolojinin öne çıkan örnekleri arasında sayılabilir.
Ethereum için kullanılan diğer iki önemli Layer 2 teknolojisi ise state kanalı ve Sidechain (Yan Zincir).
State Kanalı (Durum Kanalı)
İki kullanıcının aralarında özel bir kanal açarak işlemlerini zincir dışında gerçekleştirmesine
olanak tanır. Tüm işlemler tamamlandığında yalnızca nihai bakiye ana zincire yazılır; ara adımların hiçbiri blokzinciri meşgul etmez. Ethereum'daki en bilinen uygulaması Raiden
Network'tür.
Yan Zincir (Sidechain)
Ana blokzincire bağlı ancak kendi konsensüs kurallarıyla bağımsız çalışan ayrı bir zincirdir.
İki zincir arasında köprü mekanizmaları aracılığıyla varlık transferi yapılabilir. Ana zincirin güvenliğine tam olarak dayanmaz; güvenlik büyük ölçüde yan zincirin kendi yapısına
bağlıdır. Polygon'un başlangıçtaki mimarisi bu teknolojinin en yaygın örneğidir.
*Bu tabloda yer alan proje ve token isimleri yalnızca teknik açıklama amacıyla verilmiştir. Yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.
Son Söz
Blokzincir teknolojisi, ölçeklenebilirlik sorununu aşmadan gerçek anlamda kitlesel bir kullanıma kavuşamaz. Layer 1 ve Layer 2 çözümleri bu hedefe farklı yollardan ilerleyen iki tamamlayıcı yaklaşımdır. Birinin güvenliği, diğerinin hızıyla buluştuğu gün kripto paralar günlük hayatın olağan bir parçası haline gelecektir.
Yasal Uyarı
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak kripto varlık alım satımı veya yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.
Bu bilgi, rapor, yorum ve tavsiyelerin tarafınızla paylaşılması, bunlara herhangi bir platformdan erişim sağlamanız veya bunları başka bir yolla edinmeniz, "Coinpara" ile aranızda bir yatırım danışmanlığı sözleşmesi kurulduğu veya böyle bir ilişkinin kurulması için tarafınıza teklif yapıldığı anlamına katiyen gelmeyecektir.
Bilgi, rapor ve yorumlarda yer alan hiçbir ifade veya değerlendirme hukuki, vergisel veya finansal danışmanlık niteliğinde değildir ve bu niteliği sahip olacak şekilde yorumlanamaz.