DAO

DAO’lar (Merkezi Olmayan Organizasyonlar)

Blockchain dünya finansal sistemini kökten değiştirmeye başladı. Güven ve işlemlerin değişmezliği sorununu çözmesi yalnızca kripto para alım satımı uygulamalarıyla sınırlanamayacak bir devrimi beraberinde getiriyor.

Blockchain teknolojisinin önemli bir katkısı da yönetişimdir. Blockchain, organizasyonların merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan özerk-otonom bir şekilde çalışmasına imkan vermektedir. Buna da merkezi olmayan organizasyon (DAO) denmektedir.

DAO nedir ve nasıl çalışmaktadır?

DAO’lar basitçe bilgisayar kod ve yazılımlarıyla yönetilen organizasyonlara verilen addır. Merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymaz ve önceden belirlenen kurallara göre yönetilir. DAO’lar akıllı sözleşmeler kullanır ve insan müdahalesi olmaksızın dışarıdan gelen bilgilere ve talimatlara bağlı olarak çalışabilir. DAO’lar genellikle menfaat sahiplerinin oluşturduğu bir topluluk tarafından yönetilir ve bu kişiler genellikle token mekanizmasıyla teşvik edilir (ödüllendirilir).

DAO’ların kuralları ve işlem kayıtları Blockchain’de şeffaf bir şekilde saklanır. Kurallar menfaat sahiplerinin yani ağdaki kişilerin oylarıyla belirlenir. Ağdakilerin önerisi oylanır ve çoğunluğun kararı uzlaşıyı oluştur ve sonrasında uygulanır. Benzer şekilde DAO’lar bir şirket veya bir kamu kurumu hatta bir ülke için de işletilebilir. Merkezi olmayan bir yapı olarak DAO’lar hiyerarşik yapıların aksine üyelerin çıkarlarını esas alan, adil ve şeffaf bir mekanizma önermektedir.

DAO üyeleri resmi bir sözleşmeyle kendilerini bağlamazlar. Bundan ziyade uzlaşı kurallarına göre belirlenmiş olan ve ağın teşvik mekanizmasıyla güçlendirilmiş ortak bir amaç güderler. Bu kurallar tamamen şeffaftır ve açık kodlu yazılımla yazılmış-kodlanmıştır. DAO’lar sınırları gözetmeksizin faaliyet gösterir ve dolayısıyla farklı yasal düzenlemelere tabi olabilirler.

Adından anlaşılacağı üzere merkezi olmayan organizasyonların bir merkezi yoktur ve özerktir. Merkezi değildir zira hiç bir kişi ya da kurum karar verme ve uygulama yetkisine sahip değildir. Özerktir çünkü kendi kendine çalışır.

Bir DAO uygulamaya konduğunda, tek bir taraf tarafından kontrol edilemez, aksine bir topluluktaki katılımcılar tarafından yönetilir. Eğer yönetişim kuralları protokol içinde iyi bir şekilde tanımlandıysa ağıdaki katılımcılar için en iyi sonucu üretecek şekilde yönetilir.

Basitçe, DAO açık bir işbirliği için işleyen bir sistem sağlar. Bu sistem kişilere ve kurumlara birbirine güven duymasına gerek olmadan birlikte çalışmasına izin verir.

DAO ve Temsil Problemi

DAO’lar ekonomide öncelikle vekalet problemi denilen bir sorunla baş ederler. Bu problem bir kişinin başkası adına karar vermesi sürecinde meydana gelir. Eğer temsilci kendi menfaati için motive olursa temsil ettiği kişinin çıkarlarını göz ardı edebilir. Bu durum temsil eden adına risk almasına neden olur. Temsilciyle temsil edilen arasındaki bilgi asimetrisi temsil edilenin-asilin menfaatine sonuç doğmasını engelleyebilir. Daha doğrusu asil-temsil edilen kendisi lehine işlem yapıldığını bilme şansına çoğu zaman sahip olmayacaktır. Bu problem halkı temsil eden yöneticiler, yatırımcıları temsil eden aracılar veya ortakları temsil eden yöneticiler arasında sıklıkla görülür.

Blockchain sayesinde ortaya konan şeffaflık ve iyi tasarlanmış teşvik modelleri bu problemi yok edebilir. Organizasyonlar içinde teşvikler uygulanırsa, bilgi asimetrisi yok edilirse, tüm işlemler blockchain’de kaydedilirse ve DAO’nun tüm operasyonu şeffaf olursa teoride temsil problemini ortadan kaldırır.

DAO Örnekleri

İlkel olsa da Bitcoin ağı DAO’nun ilk örneğidir. Bitcoin merkezi olmayan bir ortamda bir uzlaşma protokolüyle katılımcılar arasında hiyerarşi olmadan faaliyet göstermektedir.

Bitcoin protokolü organizasyondaki kuralları tanımlar. Bu arada Bitcoin’ler ağın güvenli bir şekilde çalışması için katılımcılara teşvik sunar. Bu, farklı üyelerin birlikte çalışmasına ve Bitcoin’in merkezi olmayan organizasyonda doğru çalışmasına katkı sağlar. Bitcoin örneğinde temel amaç değer aracının merkezi bir taraf olmaksızın saklanması ve transfer edilmesini sağlamaktır. Peki DAO’lar başka hangi amaçla kullanılır?

DAO’lar daha gelişmiş olarak farklı kullanım senaryoları için kullanılabilir. Örneğin token yönetimi, merkezi olmayan girişim fonları ve sosyal medya platformları gibi. DAO’lar hatta “Internet of Things” denilen makinaların birbirine bağlanmasıyla oluşan sistemin yönetilmesinde de kullanılabilir.

Daha da ötesi DAO’lar birleşerek merkezi olmayan şirketleri oluşturabilir. Bu şirketler geleneksel şirketlere benzer fakat temel farkı kurumsal yönetim mekanizmaları olmaksızın faaliyet gösterebilmesidir. DAO’ların gün geçtikçe yaygınlaşacağını ve daha çok kullanım alanlarına şahit olunacağı düşünülmektedir.